Lời giải nào cho kinh tế miền Trung

Quang cảnh hội nghị Phát triển chưa xứng tầm Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc cho biết, vù ng Duyên hải miền Trung có rất nhiều lợi thế trong việc phát triển kinh tế biển, du lịch do nằm trên hành lang Trung Quốc - ASEAN, hành lang Đông – Tây, có bờ biển dài phía Đông với nhiều địa điểm thuận lợi nhất ở Việt Nam; có tiềm năng du lịch bậc nhất cả nước, có nhiều danh lam thắng cảnh, bãi biển đẹp, nổi tiếng gắn với nhiều di tích lịch sử, văn hóa, nhiều di sản văn hóa được UNESCO công nhận… Tuy nhiên, mặc dù có nhiều lợi thế nhưng nền kinh tế tại khu vực này còn bộc lộ những hạn chế. Cụ thể, so với mức bình quân chung, GDP bình quân đầu người của các tỉnh trong vùng còn tương đối thấp. Tỷ lệ hộ nghèo của toàn vùng có rất cao chiếm tới 17% so với chỉ gần 8% bình quân của cả nước. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch còn rất chậm, tỷ lệ nông nghiệp vẫn chiếm tới 25% so với cả nước chỉ 18,4%. “Có nhiều ý kiến cho rằng miền Trung có quá nhiều sân bay, cảng biển. Nhưng đây hầu hết là sân bay, cảng biển đã cũ và đã được đầu tư từ lâu. Nền kinh tế của miền Trung vẫn chưa đủ để tích lũy, đầu tư chưa cao, giao thông vận tải để liên kết toàn vùng còn yếu, cảng biển sân bay chưa đủ tầm cỡ, chưa được đầu tư đúng mức” - Phó thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh. Là người nổi tiếng với những phát ngôn thẳng thắn, Tiến sĩ Trần Du Lịch - trưởng nhóm tư vấn hợp tác phát triển vùng duyên hải miền Trung cũng cùng chung quan điểm khi cho rằng mặc dù có rất nhiều tiềm năng lợi thế nhưng nền kinh tế của vùng này vẫn chưa phát huy hết tiềm năng của mình. Nguyên nhân của tình trạng này, theo ông Lịch là do các địa phương vẫn còn lúng túng, bị động trong việc triển khai các bước để liên kết phát triển vùng; các địa phương đều còn tuy duy phát triển dàn trải dựa trên tiềm năng thế mạnh của địa phương mình về tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên du lịch, nguồn nhân lực dồi dào, lao động rẻ…; chưa hình thành sản phẩm chủ lực, thương hiệu sản phẩm đặc trưng của vùng duyên hải miền Trung , ngoại trừ một số điểm du lịch có thương hiệu nhưng chưa có tác dụng lan tỏa. “Đặc biệt, do tiềm năng lợi thế của các địa phương trong Vùng đều khá tương đồng (biển, du lịch, cảng biển, sân bay, KKT, KCN…) nên đã xuất hiện những xung đột lợi ích địa phương và lợi ích toàn Vùng do các tỉnh đều ưu tiên tập trung phát triển cảng biển, sân bay, KKT, KCN; Các ngành kinh tế chủ lực tại các KKT, KCN của các địa phương có sự trùng lắp nên nguồn lực đầu tư đều bị phân tán” - ông Lịch nhấn mạnh. Lời giải nào phù hợp Là người tham gia ngày từ đầu việc thành lập và ký kết biên bản Liên kết phát triển Vùng Duyên hải miền Trung, để kinh tế miền Trung cất cánh, ông Lịch kiến nghị cần xem Vùng Duyên hải miền Trung là địa bàn trọng điểm để thực hiện chiến lược kinh tế biển của nước ta. Trong đó tập trung vào 3 nhóm ngành kinh tế chính: ngư nghiệp (đánh bắt và chế biến hải sản); du lịch biển đảo (gắn với du lịch văn hóa, lịch sử) và khu kinh tế ven biển (gắn với ưu thế về càng biển). Cũng theo chuyên gia này, Chính phủ cần ưu tiên bố trí các nguồn vốn đầu tư và chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ triển khai một số công trình hạ tầng giao thông đường bộ trọng điểm trong Vùng, đặc biệt là hoàn chỉnh việc định tuyến đối với tuyền đường cao tốc xuyên Vùng, từ tỉnh Thừa Thiên Huế đến tỉnh Bình Thuận; đường ven biển; xây dựng trung tâm hậu cần nghề cá; phát triển mạnh đội ngũ tàu thuyền hiện đại đánh bắt xa bờ;… Dưới góc nhìn của mình, ông Trần Đình Thiên - Viện Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh: chừng nào miền Trung, với vị trí và chiều dài tạo thành “xương sống quốc gia” hay “đòn gánh gánh hai đầu đất nước”, chưa “cất cánh” thì cả nước, với hai động lực phát triển hai đầu - Bắc Bộ và Nam Bộ, dù có Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh là “đầu tàu” mạnh, cũng chưa thể bay lên thật sự. Do đó, để cho đất nước “cất cánh” thật sự, phải dành cho công cuộc phát triển miền Trung một sự quan tâm đúng tầm, đúng cách. Nói đến đây, tại hội nghị, ông Thiên đặt câu hỏi: Vậy thì miền Trung phát triển cái gì, như thế nào, với ai – để có thể bứt phá phát triển, để có thể, thậm chí, mở đường cất cánh cho cả nước? Theo ông Thiên, kinh tế miền Trung cần phát triển theo hướng liên kết phát triển du lịch - dịch vụ đẳng cấp cao là trục phát triển chủ đạo và xuyên suốt của Vùng. Song song với đó, các địa phương cũng không coi nhẹ các lựa chọn phát triển công nghiệp của từng địa phương. Cùng với đó, miền Trung cũng cần phát triển đô thị - biển đẳng cấp cao - một xu thế phát triển dựa trên lợi thế chiến lược tuyệt đối của các tỉnh Duyên hải miền Trung. Tuy nhiên, định hướng này chỉ thành công với hai điều kiện là lãnh đạo các tỉnh phải vượt qua được áp lực và lợi ích cục bộ ngắn hạn (thu ngân sách và tạo việc làm chất lượng thấp); phải có những chế tài cấp Vùng đủ mạnh và đủ hiệu lực để bảo đảm sự tuân thủ lợi ích chiến lược của Vùng. Điều kiện thứ hai chỉ có được với sự can thiệp của Trung ương theo cách đặt ra chế tài Vùng hoặc thiết lập thể chế điều hành cấp Vùng đủ quyền lực và dựa trên các khuyến khích lợi ích thực tiễn phù hợp. Dưới góc độ quản lý nhà nước, vào tháng 7/2011, Ban điều phối Vùng Duyên hải miền Trung được thành lập vào tại thành phố Đà Nẵng, bao gồm 16 thành viên là các đồng chí Bí thư tỉnh ủy/thành ủy, chủ tịch UBND các tỉnh/thành phố trong Vùng, đồng chí Trưởng Nhóm tư vấn hợp tác Phát triển Vùng và Chủ tịch Hội đồng Quản lý quỹ Nghiên cứu miền Trung. Đến tháng 8/2012 bổ sung thêm 4 thành viên, là các đồng chí Bí thư tỉnh ủy và Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận và tỉnh Bình Thuận. Qua hơn 03 năm thực hiện, Ban Điều phối Vùng và Nhóm Tư vấn Hợp tác phát triển Vùng đã tổ chức nhiều hoạt động thu hút sự quan tâm của các nhà quản lý, các chuyên gia, các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp lớn trong Vùng, đặc biệt là sự ủng hộ của các đồng chí Lãnh đạo cấp cao của Đảng và nhà nước. Với kinh tế miền Trung , những chính sách, cơ chế của Nhà nước dành cho khu vực này đã có; những lời khuyên chân tình, thẳn thắng cũng đã được đưa ra, những tiềm năng, thế mạnh của khu vực này cũng đã rõ. Tuy nhiên, tính đến thời điểm này, nền kinh tế tại khu vực này vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, chưa xứng với tiềm năng và kỳ vọng. Nói như Phó thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, cơ hội và thách thức phát triển đối với vùng Duyên hải miền Trung đều rất lớn. Để phát triển Vùng tương xứng với tiềm năng, cùng với sự hỗ trợ của Chính phủ và các cơ quan trung ương, trước hết, chính quyền và nhân dân các địa phương trong Vùng phải nỗ lực hết sức mình. “Qua diễn đàn này, tôi mong muốn và kêu gọi các doanh nghiệp, các đối tác phát triển, các cơ quan, tổ chức, các nhà khoa học tiếp tục quan tâm và hỗ trợ các địa phương trong Vùng thông qua mọi hình thức: đầu tư phát triển, chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường năng lực thể chế, hỗ trợ tài chính, hỗ trợ kỹ thuật, ch uyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực,… để cùng chung tay góp sức với Chính phủ và các địa phương tận dụng tốt các cơ hội và vượt qua các thách thức, thực hiện có kết quả các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Vùng” - ông Phúc nhấn mạnh. Nguyễn Phước